Er bestaat een hardnekkig idee dat het late werk van kunstenaars vooral een epiloog is: dat de inspiratie opgebrand zou zijn, of dat het late werk vooral een bittere beschouwing vormt op een al dan niet succesvolle carrière. Bij de ‘groten’, wat die term ook moge inhouden, gebeurt alleszins vaak iets anders. Sommigen getuigen net van een hernieuwde vitaliteit, gepaard met een ongeziene drift, alsof de laatste werken een samenvatting vormen van een volledig levenswerk.
Bij Sotheby’s wordt op 20 mei Buste d’Homme van Picasso geveild, een werk dat hij in 1965 maakte, toen hij al in de tachtig was en zich had teruggetrokken in zijn villa in Zuid-Frankrijk. Maar van terugtrekking in artistieke zin is nauwelijks sprake. Het werk draagt de sporen van een kunstenaar die nog altijd strijdt met het beeld, met de verf, met de tijd.
Wat in Picasso’s late werk opvalt, is de snelheid waarmee alles lijkt te zijn neergezet. De toets is direct, het beeld soms ruw, bijna onaf, maar daardoor des te levendiger. Alsof Picasso geen tijd meer wil verliezen aan verfijning of voorzichtigheid. Elk gebaar telt. Elke lijn lijkt te zeggen: ik ben er nog.
Die urgentie heeft wellicht ook te maken met ouderdom en sterfelijkheid. Picasso schildert in deze periode vaak mannenfiguren, schilders, musketiers, gezichten die tegelijk masker en zelfportret lijken. Ze verwijzen naar de kunstgeschiedenis, naar Velázquez, Rembrandt of Goya, maar ook naar Picasso zelf, die zich op het einde van zijn leven nog één keer meet met de grote traditie. Hij plaatst zich nadrukkelijk in die traditie, maar wil haar tegelijk, een laatste keer, opnieuw in beweging brengen.
Daarom zijn deze late schilderijen zo fascinerend. Ze lijken slordig, maar zijn niet achteloos. Ze lijken speels, maar zijn ook geladen met ernst. In hun overdaad aan energie zit iets ontroerends: de weigering om stil te vallen, om zich neer te leggen bij de traagheid van de tijd. Picasso had op dat ogenblik in zijn leven niets meer te bewijzen, maar toch schildert hij alsof hij nog niets had gezegd — niets blijvends alleszins.
De video van Sotheby’s maakt duidelijk dat Picasso’s late werk niet gelezen moet worden als een verzwakking van zijn kunstenaarschap, maar als een laatste intensivering ervan. De reportage biedt — naast haar commerciële boodschap — een mooi beeld van hoe een kunstenaar ook, of misschien vooral, tegen het einde blijft zoeken, uitdagen en leven in verf.
mei 17, 2026
Altijd verrijkend artikel!