Het is misschien een natuurlijke beweging: in het zog van een groots opgezet event ontstaan talrijke nevenevenementen die meesurfen op de belangstellingsgolf, of zich resoluut als tegenreactie profileren — al kan het ene ook het andere zijn, als een soort antideeltje zonder hetwelke geen materie zou bestaan.
Terwijl de herdenking van 40 jaar Chambres d’Amis dit weekend feestelijk opent, herdenken heel wat kunstenaars en liefhebbers de talrijke initiatieven die er destijds omheen werden gelanceerd — met als meest in het oog springende: Anti-Chambre. In een leegstaande fabriek aan de Drongensesteenweg verzamelde zich een groep kunstenaars — over het exacte aantal wordt blijkbaar nog gedebatteerd, een circulerende lijst telt 186 deelnemers — met de duidelijke bedoeling een lichte tegenstem te bieden aan het officiële programma.
Liesbet Grymonprez publiceerde in 2012 een boeiend onderzoek naar de ontstaansgeschiedenis van Chambres d’Amis, met daarin een apart hoofdstuk over de anti-chambres. “De bedoeling van de tentoonstelling was de ruïne als ruimtelijke metafoor te gebruiken, en op die manier protest uit te lokken tegen het modernisme van Chambres d’Amis door het creëren van kritische ingrepen,” schrijft ze. In de programmatekst, geschreven door Bartel Joris, klonk het als volgt: “Dat er iets fout gaat binnen dat modernisme is vooral merkbaar aan de houding van haar vertegenwoordigers. Ze kunnen zich enkel nog onderscheiden door hun fanatiek denken, hun minachtende, beledigende, irrationale houding en het angstig machtsmisbruik om hun gebied te beschermen. Hun verweer wordt grotesker naarmate de ‘vreemde elementen’ kritischer worden.” De organisatoren noemden Anti-Chambre dan ook geen tentoonstelling, maar een “multimediaal groeiproces” — waarmee bedoeld werd dat de werken ontstonden uit reeds aanwezige elementen in de fabriek.
De licht anarchistische ondertoon roept associaties op met de Salon des Refusés in het Parijs van de late negentiende eeuw. Maar dat wil niet zeggen dat de deelnemende kunstenaars geen ambitie hadden, of zich niet als kunstenaar wilden profileren — laat staan ‘anti-kunst’ wilden maken. Het parcours dat velen van hen sindsdien hebben afgelegd, getuigt van het tegendeel.
Zo ontvingen we archiefbeelden van Gery De Smet, die in 1986 aanwezig was op Anti-Chambre met zijn ‘3D schilderij’. De video van de performance geeft een goed beeld van de heersende sfeer.
Gery heeft sindsdien een heel parcours afgelegd. Zijn bewondering voor Joseph Beuys — tenminste iets dat hij gemeen heeft met Jan Hoet — doet hem geloven dat kunstenaars de verantwoordelijkheid hebben om nieuwe mythes en geloofssystemen te creëren. Curator Valentina Gioia Levy schrijft daarover: “Making sense of chaos and filling the void left by faith with art — which can wield power and heal consciousness — is perhaps the artist’s most meaningful purpose today.” Een boodschap die meer dan ooit resoneert.
De viering van 40 jaar Chambres d’Amis is een gebeurtenis die gepast wordt herdacht. Al blijft het wat jammer dat de nevenevenementen die destijds plaatsvonden, er nauwelijks deel van uitmaken — maar misschien is dat precies wat een anti-gebeurtenis zo passend maakt.
40 jaar Chambres d’Amis loopt van 30 mei 2026 tot 10 januari 2027 in het S.M.A.K. Gent.
Mis ook het artikel van Willem Elias niet over Bart Vanwalle in TheArtCouch Magazine #21
