Tentuinstelling strijkt ook neer in AZ Zeno in Knokke, een gesprek met CEO Patrice Buyck

Posted By Frederic De Meyer

Kunst in het hospitaal – het is een trend die steeds vaker opduikt. Vaak beperkt dit zich tot het gebruik van de zalen als tijdelijke of permanente tentoonstellingsruimte, vermoedelijk in de hoop dat kunst een verzachtend, zo niet helend effect heeft op bewoners, bezoekers en personeel. Bij AZ Zeno is kunst echter vanaf het prille begin in de architectuur geïntegreerd.

Het gebouw zelf, waarvan de bouw in 2013 werd aangevangen en gebaseerd op een surrealistisch werk van René Magritte, is een beleving op zich, zorgvuldig ontworpen om een open en rustgevende sfeer te creëren. Zo biedt het patiënten een weids uitzicht op de omliggende polders en werd het voor bezoekers op palen opgericht – “als een ruimteschip dat opstijgt naar de toekomst,” glimlacht de CEO van AZ Zeno, Patrice Buyck. Maar ook de kunstintegratie in de gangen en kamers werd zorgvuldig voorbereid. Het ziekenhuis vormt een eenheid, in lijn met de filosofie van integratieve zorg waarvoor het staat.

Bij de bouw van het ziekenhuis aan de rand van Knokke-Heist richtte het bestuur een kunstcommissie op, onder leiding van Lieven Vandenberghe. Vier kunstenaars werden geselecteerd om integraal deel uit te maken van dit architecturale juweel. In de verschillende afdelingen en gemeenschappelijke ruimtes creëerden ze kunst die, zo lijkt het, een oase van rust en sereniteit biedt – even weg van de stress en zorgen die een ziekenhuisomgeving met zich meebrengt.

Het begrip zorg wordt in AZ Zeno breed geïnterpreteerd, en kunst speelt hierin een cruciale rol. Niet alleen verfraait het de steriele ziekenhuisomgeving, maar het beïnvloedt ook de gemoedstoestand van patiënten – en via de geest, het lichaam. Kunstzinnig therapeute Lore Verhaeghe helpt via pluszorg patiënten hun leven in eigen handen te leren nemen, wat deel uitmaakt van een helingsproces. “Kunst maken helpt om onverwerkte emoties te verteren en om te vormen. Zo wordt angst omgezet in vertrouwen, of kan woede evolueren naar kracht,” legt ze uit. “Het helpt mensen hun zelfbewustzijn terug te integreren en zichzelf terug als geheel te ervaren. Vaak is dit geheel verbrokkeld door trauma’s of levensbedreigende aandoeningen zoals kanker.” Een positieve levenshouding verhoogt immers vaak de slaagkansen van een behandeling. Tijdens het creatieve proces wijst Lore patiënten op nieuwe mogelijkheden, zoals het subtiel integreren van lichtere warme kleuren – iets wat op zich al een positief effect kan hebben. “Het gebruik van kleuren genereert ook letterlijk warmte in het lichaam.”

Kunst opent de deur naar de essentiële gevoelswereld en helpt mensen om opnieuw een verbinding te vinden met zichzelf. “Tekenen doe je met je hoofd, schilderen met je hart, en boetseren of beeldhouwen doe je met de ledematen,” legt Lore uit. “Kunst is de meest directe manier om die verbinding te maken, want het is de taal van de ziel.” Patrice haalt er de Franse sociopsycholoog Jacques Salomé bij: “Tout ce qui ne s’exprime pas, s’imprime.” Wat zich niet uitdrukt, of niet uitgedrukt kan worden, laat een afdruk na in de ziel van de mens. Salomé stelt ook: “La maladie vient me guérir d’un mal plus profond.” Ziekte zelf kan deel uitmaken van een breder helend proces. Het is een inzicht dat een heel andere kijk biedt op de zorg, en dat nauw aansluit bij de visie van het ziekenhuis.

Toch is het helende aspect niet het enige doel. “Een ziekenhuis is veel meer dan ziekte en dood,” zegt Patrice. In haar visie op een antroposofisch ziekenhuis moet het ook een inspirerende, levendige plek zijn – een omgeving waarin niet alleen zieken maar ook gezonde mensen zich welkom voelen. Door het ziekenhuis in te bedden in de bredere maatschappij geeft ze vorm aan het idee van ‘transmurale’ zorg – een zorgmodel dat verder reikt dan de muren van het gebouw en het ziekenhuis als symbool voor zorg in de breedste zin neerzet.

“Kunst is leven,” besluit ze met twinkelende ogen.

Met deze visie is het geen verrassing dat AZ Zeno dit jaar deel uitmaakt van Tentuinstelling – een initiatief van Luc Michils waarbij privétuinen (en een groeiend aantal tuinen van organisaties) worden opengesteld voor beeldende kunst. In AZ Zeno zal kunst niet alleen in de tuin en de inkomhal te zien zijn – waar al permanent werk hangt van Marie-Jo Lafontaine, Tadashi Kawamata, Djos Janssens en Benoît Van Innis – maar ook tijdelijk werk van Katrin Dekoninck. Op Donderdag 5 juni zal Katrin in het auditorium van het ziekenhuis een lezing geven over kwetsbaarheid, samen met Marc Michils, voorzitter van Kom op tegen Kanker.

Op het parcours van Tentuinstelling zal je onder meer werk kunnen ontdekken van Ulrike Bolenz, Chantal Pollier, Luk Van Soom, Karen Vermeren, Ine Lammers, Peter Jacquemyn, Maxime Van Roy (BE-Craft Mons), Annouk Thys, Karel Van Roy, Linde Ergo en Guy Du Cheyne.

De expo Tentuinstelling loopt van 29 mei tot 1 juni en van 7 tot 9 juni. Alle dagen open van 10 tot 18 uur. Alle info vind je terug op de website www.tentuinstelling.be.