Geeft het atelier van een kunstenaar weer welk soort kunst hij maakt? Ik heb me die vraag de afgelopen jaren wel vaker gesteld. Het antwoord is genuanceerd, maar overwegend affirmatief.
Atelier Camiel Van Breedam, courtesy William Wauters Gallery
Ik heb nooit het atelier van Camiel Van Breedam bezocht, maar te oordelen naar de foto die ervan circuleert, draagt het alvast bij tot die stelling. Op het eerste gezicht is het een chaos, maar wel een waarin je onmiddellijk een patroon herkent. Je merkt dat niet alles zomaar ad random werd rondgestrooid, ten prooi aan de impuls van het moment. Integendeel: alles lijkt te passen in een weliswaar onbegrijpelijke, maar natuurlijke orde der dingen. Alle spullen lijken gedwee op hun toebedeelde plaats te liggen en wachten erop onder handen te worden genomen, bekeken, gewogen, en op het gepaste moment gebruikt. “Ik houd alles bij”, vertelde hij ooit aan het magazine OKV. “Het is zo een zonde dat alles wordt weggesmeten. Ik werk altijd met materiaal dat al een leven heeft gehad. Daar probeer ik nieuw leven aan te geven.” Het is één ding om niets zomaar weg te smijten, het is iets anders om het ook de kans op een waardig bestaan te verzekeren. Dat laatste doet Camiel, niet enkel in zijn atelier, maar evenzeer in zijn kunst.
Het is moeilijk te achterhalen wat waar precies uit voortkomt. Kwam zijn kunst er als natuurlijk gevolg van zijn drang om alles te behouden en zich nieuwsgierig af te vragen welke andere verschijningsvorm een voorwerp nog in zich kon dragen? Of had hij al een min of meer afgelijnd plan van welk soort kunst hij zou maken, waaruit vervolgens zijn verzamelwoede is ontstaan? Het maakt, zo’n zeventig jaar na datum, relatief weinig uit. Beide gaan al sinds het prille begin hand in hand, al zijn de betekenis en het gewicht van zijn praktijk wel in verschillende fases geëvolueerd. Een poging tot synthese:
1. Vroege periode: abstracte reliëfs en “witte” werken (ca. 1956–1962)
Zijn eerste zelfstandige werken ontstonden midden jaren 1950. In deze vroege fase maakte Van Breedam abstracte, vaak bijna monochrome reliëfs die zich tussen schilderij en sculptuur bewegen. Daarbij gebruikte hij al een ongewone mix van materialen, zoals metaal, zinken plaatjes, fietsonderdelen en paraplufragmenten, verwerkt op paneel. Die vroege werken tonen dat aandacht voor textuur, reliëf en patina van meet af aan centraal stond. Het FeliXart Museum beschrijft deze fase als een subtiel evenwicht tussen schilderkunst en sculptuur.
©Camiel Van Breedam, Assemblage (opgedragen aan de steenbakkers) 1967
2. Assemblage als kern van zijn praktijk
Vanaf het begin, en expliciet al sinds 1956, past Van Breedam de assemblagekunst toe. Hij geldt in Vlaanderen als een van de vroege en belangrijke vertegenwoordigers van die praktijk. Zijn werk overstijgt de klassieke grens tussen schilderkunst en beeldhouwkunst: objecten worden niet louter verzameld, maar zodanig gemonteerd dat ze nieuwe beelden en verbanden oproepen. Die werkwijze bleef een constante doorheen zijn carrière.
3. Thematiek: sociaal engagement en kritiek op de wegwerpcultuur
Een rode draad in zijn oeuvre is het maatschappelijk engagement. Volgens meerdere institutionele bronnen richt zijn werk zich op thema’s als wegwerpcultuur, sociale ongelijkheid, oorlog, bureaucratie, milieuvervuiling, repressie en vrijheidsberoving. Tegelijk zoekt hij in afgedankte objecten ook naar een vorm van herstel of herwaardering: wat nutteloos lijkt, krijgt in zijn werk opnieuw betekenis.
Camiel Van Breedam Libertad I & II (1995), (Youtube fragment)
De betekenis van de objecten is ook verschoven doorheen zijn oeuvre, dat zelf een meer maatschappelijke grond begon te verwerven. Een markant voorbeeld is de reeks rond de vervolging van inheemse volkeren in Amerika, samengebracht in ROOD HUID, met werk uit de periode 1973–1993, of Libertad I & II (1995), waarin vrijheid, grens en blikrichting een symbolische rol spelen.
Het lijken misschien echo’s uit het verleden, maar de consistentie van zijn oeuvre — ook al evolueerde het doorheen de jaren — is een teken van het feit dat de onderliggende problematiek nog steeds tot ons hedendaagse tijdsbestek doordringt. Al is het maar daarom, dan nog is deze stem de moeite om te aanhoren, en het werk van de negentigjarige het ontdekken waard.
Camiel Van Breedam 90 loopt nog tot 24 april bij Galerie William Wauters in Oosteeklo. Klik hier voor alle info.
©Camiel Van Breedam, Assemblage Zijwaarts 2025
