Hij had het voorspeld, nog voor hij op residentie naar Varanasi vertrok. De plek die door heer Shiva zou zijn gesticht en waar Boeddha zijn eerste preek zou hebben gehouden, kon moeilijk zonder gevolg blijven. Nicolas Van Parys wist op voorhand dat deze reis een nieuwe wending aan zijn kunst zou geven. Een aha-erlebnis misschien, zoals Delacroix die ervoer tijdens zijn reis naar Marokko. Maar welke indrukken hij precies zou opdoen, en hoe die zich in zijn werk zouden nestelen, viel moeilijk te voorspellen. “Deze residentie zie ik als een kans om mijn werk te verdiepen en mijn praktijk in een nieuwe context te laten groeien,” schreef hij voor zijn vertrek.
Het resultaat van die residentie is nu te ontdekken in zijn nieuwe solotentoonstelling Kashi Rupé – Unfolded. Voor wie zijn werk ook maar enigszins kent, zal vermoedelijk meteen een verschuiving voelbaar zijn. De gefragmenteerde, deconstructieve werken, waarin collage vaak werd ingezet om de werkelijkheid open te breken, maken plaats voor een meer samenhangende beeldtaal. Minder breuklijn, meer stroom. Minder ontleding, meer overgave.
In de nieuwe werken lijken vaste vormen langzaam op te lossen. Ze verdwijnen in lyrische kleurvelden, waarin niets nog helemaal afgebakend is. De toeschouwer wordt uitgenodigd in een tussenwereld: een drempelgebied waar de zichtbare werkelijkheid vervaagt en plaatsmaakt voor iets droomachtigs. Varanasi, met haar rituelen, kleuren, geluiden en spirituele geladenheid, lijkt Van Parys tot een andere manier van kijken te hebben aangezet. Alsof de wereld zich niet langer laat vatten in duidelijke contouren, maar voortdurend in beweging is, een gedachte die diep is ingebed in de cultuur.
Daarin blijft Van Parys trouw aan een vraag die al langer in zijn werk aanwezig is: hoe betrouwbaar is onze waarneming? Wat zien we werkelijk, en wat maken we er zelf van? In Kashi Rupé – Unfolded zoekt hij naar wat onder de oppervlakte van de dagelijkse realiteit verborgen ligt, naar een essentie die zich niet zomaar laat benoemen. Het is in die zin geen reisverslag, maar eerder de innerlijke weerslag van een verblijf op een plek waar leven, dood, geloof en ritueel onafgebroken door elkaar stromen.
Een opvallend en aangrijpend onderdeel van de tentoonstelling is de reeks Missing People. De kunstenaar liet zich hiervoor inspireren door berichten in lokale kranten over vermiste personen. Wat in eerste instantie droge, ontnuchterende oproepen lijken, krijgen bij Van Parys een andere lading. Hij maakte 108 portretten, een getal dat in de Indiase cultuur een bijzondere, spirituele betekenis heeft. Door de gezichten te vervormen en los te maken van hun oorspronkelijke identiteit, worden het geen klassieke portretten meer. Ze verwijzen niet enkel naar één verdwenen persoon, maar naar verlies op zich. Naar de kwetsbaarheid van elk bestaan. Naar mensen die uit beeld raken, maar daarom niet mogen verdwijnen uit het geheugen.
Die keuze om de portretten te ontdoen van hun feitelijke context maakt de reeks tegelijk pijnlijk en waardig. De beelden blijven ergens tussen herkenning en verdwijning hangen. Ze tonen hoe snel iemand kan worden herleid tot een bericht, een foto, een naam in een krant. Maar ook hoe kunst die vluchtige aanwezigheid opnieuw kan opladen.
Naast zijn eigen werk toont Kashi Rupé – Unfolded ook sporen van een samenwerking die Van Parys samen met zijn partner Sofie Bos aanging met studenten van de Banaras Hindu University. Tijdens een intensieve workshop onderzochten ze de ontmoeting tussen de Belgische surrealistische traditie en de rijke symbolische cultuur van India. Dat leverde geen eenvoudige vermenging van stijlen op, maar een intuïtieve dialoog. Een gedeeld zoeken naar beelden die ontstaan wanneer verschillende werelden elkaar raken.
Ook daarin sluit de tentoonstelling aan bij de ervaring van de residentie zelf. Meer misschien dan andere landen vormt Indië een uitnodiging om zich laten verstoren, het vertrouwde even loslaten, ruimte maken voor invloeden die niet meteen te plaatsen zijn. Voor Van Parys lijkt Varanasi geen exotisch decor te zijn geweest, maar een plaats waar zijn werk zich kon openen, of reïncarneren misschien, naar een beeld waar kleur, vorm, herinnering en spiritualiteit zich op een andere manier tot elkaar gingen verhouden.
©Nicolas Van Parys, Performance met studenten in Varanasi | uit de reeks ‘Missing People’
De expo Kashi Rupé – Unfolded met werk van Nicolas Van Parys loopt van 15 mei tot 26 juli bij STichting DeNode in Gent, Predikherenlei 4.
