Michel Frère: schilderen als opeenstapeling van twijfel

Posted By The ArtCouch

“They are an unending accumulation of errors and disillusionments.” Michel Frère had het over de uitzonderlijke dikte van zijn schilderijen. In een gesprek met de Amerikaanse curator en criticus Richard Milazzo voegde hij daar echter iets wezenlijks aan toe: die opeenstapeling gebeurde “with a certain kind of Utopian spirit”. Mislukking en verwachting lagen in zijn schilderkunst opvallend dicht bij elkaar.

Het is een interessante sleutel tot het werk van de Brusselse kunstenaar, die in 1999 op amper 38-jarige leeftijd overleed. Zijn carrière duurde nauwelijks vijftien jaar, maar bracht hem van Brussel naar Parijs, München, Los Angeles en vooral New York. Daar exposeerde hij onder meer bij Pamela Auchincloss en Brooke Alexander, en in 1996 bij de legendarische Sidney Janis Gallery, in een tentoonstelling samengesteld door Richard Milazzo.

Frère was opgeleid aan La Cambre en begon midden jaren tachtig met figuratieve schilderkunst, verwant aan het neo-expressionisme en de hernieuwde belangstelling voor schilderen van die periode. Vrij snel verschoof zijn aandacht echter naar de verf zelf. Laag na laag werd aangebracht, weggeschraapt, opnieuw bedekt. Soms mengde hij zand, as of lood door de verf. De materie werd zo steeds minder een middel om iets af te beelden en steeds nadrukkelijker het onderwerp van het schilderij zelf.

Toch voelde Frère zich ongemakkelijk bij het etiket abstractie. Zijn interview met Milazzo uit 1996 kreeg veelzeggend de titel Breaking the Terrorism of Abstraction. Landschap, herinnering en lichamelijke ervaring bleven in de schilderijen aanwezig, ook wanneer herkenbare vormen vrijwel volledig onder de verflagen verdwenen. Zijn affiniteit met Eugène Leroy ligt voor de hand, maar ook Courbet, Ensor en Poussin behoorden tot zijn referenties.

Een ander opvallend element is het glas dat Frère geregeld voor zijn schilderijen plaatste. Het versterkt de glans van het oppervlak, maar creëert tegelijk afstand: de kijker ziet de opeengehoopte verf én zijn eigen weerspiegeling. Het schilderij wordt object, oppervlak en spiegel tegelijk.

KIN Gallery brengt nu enkele monumentale schilderijen samen met kleinere werken, een sculptuur en materiaal uit het atelier. Curator Anne Pontégnie wil daarmee ook ruimte maken voor een bredere lezing van Frères oeuvre, van informele schilderkunst tot queer culture. Bijna drie decennia na zijn dood toont de tentoonstelling vooral hoe moeilijk zijn werk zich laat vastzetten in één categorie — en wellicht ligt precies daarin een deel van zijn blijvende betekenis.