Kaarten van de verbeelding: kunstenaars hertekenen de wereld

Posted By The ArtCouch

De manier waarop mensen de wereld in kaart brengen, is altijd meer geweest dan een louter wetenschappelijke oefening. Van de mythische kaarten van de oudheid tot de mathematische precisie van Gerardus Mercator in de 16de eeuw: elke kaart is een interpretatie, een poging om orde te scheppen in het onbekende. In tijden van mondiale verschuivingen, ecologische uitdagingen en technologische vernieuwingen herontdekken hedendaagse kunstenaars die cartografische blik. Ze onderzoeken niet enkel hoe we de aarde meten en voorstellen, maar ook hoe onze blik op de wereld onze positie daarin bepaalt.

In deze tentoonstelling vormt Mercators geest van verbeeldende precisie het uitgangspunt. Kunstenaars en wetenschappers reflecteren samen over hoe kaarten vandaag kunnen functioneren als kritische en poëtische instrumenten. Thema’s als perspectief, schaal, ondergrond, water en kosmos lopen als denkbeeldige assen doorheen het geheel.

Een eerste cluster richt zich op de verticale blik, de zogenaamde axis mundi, die de mens verbindt met hemel en aarde. Vanuit panoramische, hemelse of digitale perspectieven – van Nadar tot Google Earth – onderzoeken kunstenaars hoe onze positie bepaalt wat zichtbaar is. De blik naar boven, vaak kenmerkend voor inheemse culturen zoals bij de Aboriginals, biedt een uitnodiging om onze westerse wereldbeelden te verruimen.

Een tweede luik gaat over projecties en verbeeldingen. Geen enkele kaart is objectief: elke projectie is een keuze. Al sinds de tijd van Mercator tot NASA’s beeldvorming van de aarde is cartografie een samenspel van wetenschap en verbeelding. Kunstenaars tonen hoe beelden van de aarde niet enkel geografisch, maar ook ideologisch geladen zijn.

Daarna volgt het thema meten en (ge)weten, dat de spanning belicht tussen exacte kennis en ervaringsgericht begrip. Zoals bij Kehlmanns fictieve ontmoeting tussen Gauss en Humboldt, botsen rationele en poëtische manieren van wereldbegrip. Meten is nooit neutraal – het is een menselijke poging tot grip, vaak even elastisch als de realiteit zelf.

In Terra Obscura wordt de aandacht verlegd naar het ondergrondse. De aarde onder onze voeten bevat zowel natuurlijke rijkdommen als sluimerende gevaren. Hier komen ecologische en geopolitieke kwesties samen, en worden tijdschalen van miljoenen jaren tastbaar in hedendaagse kunstwerken.

Water vormt een ander terugkerend motief. Reeds in de 12de eeuw benadrukte de Marokkaanse cartograaf Al-Idrissi de centrale rol van water in zijn kaarten. Vandaag blijft het een symbool van zowel verbinding als dreiging. Kunstenaars verkennen de vloeibare logica van rivieren, oceanen en navigatie – en hoe de rechte lijn zelden de meest menselijke route is.

Ook de hemel en de kosmos krijgen een plaats binnen deze verbeelding van ruimte. Van astronomische observaties tot filmische fantasieën: de hemel wordt een metafoor voor onze zoektocht naar richting, betekenis en bescheidenheid in het oneindige.

Tot slot stelt de home-knop de vraag naar oriëntatie in existentiële zin. In een wereld van voortdurende beweging en digitale navigatie blijft de zoektocht naar een ‘thuis’ – geografisch, mentaal of spiritueel – een fundamentele drijfveer. Zoals Odysseus of Georges Perec blijft de mens onderweg, in de hoop ooit werkelijk aan te komen.

Deze tentoonstelling maakt duidelijk dat kaarten niet enkel de wereld tonen, maar ook onze manier van kijken onthullen. Ze zijn spiegels van onze tijd, waarin wetenschap, poëzie en politiek samenvloeien tot een nieuw beeld van de aarde.

Compleet van de Kaart is een samenwerking tussen: Kunstenplatform WARP en C.C. Sint-Niklaas en vindt plaats op twee lokaties:

• Tentoonstellingsruimte Zwijgershoek: 11 oktober 2025 – 4 januari 2026
• Kunstenplatform WARP: 19 oktober – 23 november 2025

Deelnemende kunstenaars: Ray & Charles Eames, Nadar, Dirma Janse, Katleen Petyarre, een Jaina-wereldordeningskaart, Agnes Denes, Latifa Echakch, Buckminster Fuller, Stan Klamer, Sven Boel, Liyoung Chu, Jocelyn Coster, Lieve D’hondt, Apopo (ngo), Patrick Bergsma, Griet Dobbels, Nemanja Nicolic, Luc Deleu, Koen Deprez, William Kentridge, Catriona Leahy, Gail Mabo, Sammy Baloyi, Winnie Claessens, collectie Dr. Guislain-museum, Carolanne Ken, Georges Méliès, Angelo Vermeulen, Joost Colpaert, Stijn De Pourcq, Christoph Fink, Bram Verstraeten.

Curator: Stef Van Bellingen